جرج لیکاف از مشهورترین زبانشناسان مکتب شناختی است. در این فیلم که مدتها قبل دوست خوبم آقای امیر احمدی ارسال کرده بودند نحوه آغاز کار خودش رو بر روی نظریه استعاره مفهومی توضیح میده. این نظریه از مهمترین و تاثیرگذارترین نظریات در زبانشناسی شناختی هست. فیلم به زبان انگلیسی پخش میشه.
در این روزها که وبلاگ دچار رکود شده و کم کم گرمای تابستانی جای خود را به سرمای سوزناک و افسرده کننده پاییزی می دهد دیدم مطلبی را از یک جلسه نقد وبررسی کتاب قرار دهم. البته این مربوط به مدتها پیش است اما نظراتی که در این جلسه میان استادان زبان شناسی رد و بدل شد یک دورنمای مختصر و مفیدی از تحلیل گفتمان انتقادی و مکاتب زبان شناسی امروز دنیا را در اختیار می گذارد. خواندن این مطلب را به کسانی که چند روز دیگر برای اولین بار در کلاس های این رشته شرکت می کنند توصیه می کنم.
با این که خیلی این مطلب طولانی است اما حتما بخوانید چون تا آخر تحصیلات خود با این مبانی نظر سر و کار دارید...
شهرکتاب-همشهريآنلاين:
كتاب «تحلیل انتقادی گفتمان » نوشته دكتر فردوس آقاگلزاده در نشست نقد و بررسي كتاب شهر كتاب با حضور مؤلف، دكتر محمدجواد غلامرضا كاشي و دكتر محمد دبيرمقدم مورد تحليل و نقد قرار گرفت.
بخش دهم- بخش پایانی
دوران تكوين زبان شناسي اسلامي
نويسنده: نصير شفيع پور مقدم
دوره سوم (از ابوالاسود تا خليل:) اوج گيري بصريان و ظهور كوفيان
پايان اين دوره شاهد نهادينه شدن و استقرار مكتب زبان شناختي بصره و آغاز شكل گيري مكتب زبانشناختي كوفه است. در ميان بصريان، ابوالخطاب الاخفش و يونس بن حبيب آخرين زبانشناسان بزرگ پيش از خليل بن احمد به شمار مي آيند و در پي ديگر زبانشناسان اين دوره بايد از آنان نام برده شود. در كنار اينها به شبيل بن عزره الضبعي، عاصم القاري و عمر الراويه نيز در برخي از منابع اشاره شده است كه گرچه جايگاه چنداني به عنوان يك زبانشناس يا حتي شخصيت علمي در اين دوره نداشته اند، بايد براي پرهيز از استدراك بعدي به معرفي كوتاه آنها نيز بپردازيم.
نخستين جرقه هاي پيدايش گرايش خاصي در مطالعات زبانشناختي در جغرافياي فكري و فيزيكي كوفه در واپسين دهه هاي دوره سوم، ظهور بزرگاني همچون ابوجعفر الرواسي و المفضل الضبي و خرده شخصيتهايي مثل محمد بن محيصن، حمزه بن حبيب الزيات، خالد بن كلثوم، حماد الراويه و ابوالبلاد بود كه موجب استقرار مكتب زبانشناسي رقيب در كوفه در دوره چهارم شد....
به ادامه مطلب مراجعه نمایید.
بخش نهم
زبان شناسان مسلمان در تاريخ زبان شناسي اسلامي
دوره سوم (از ابوالاسود تا خليل) شاگردان ابوالاسود
پس از تدوين بن مايه هاي دستور زبان عربي توسط ابوالاسود دولي، مردمان به سوي او روانه شدند و او به تفصيل آنچه تاصيل كرده بود پرداخت و گروهي از ايشان به شاگردي خاص وي در اين علم نوظهور درآمدند. قفطي هشت نفر را به طور خاص معرفي مي كند: عطاء پسر ابوالاسود، يحيي بن يعمر، نصر بن عاصم، عنبسه بن معدان الفيل، ميمون الاقرن، عبدالرحمن بن هرمز، قتاده بن دعامه السدوسي و ابونوفل بن ابي عقرب (2004، ج2، ص382.)
پس از وفات ابوالاسود فرزندش عطاء به همراه يحيي بن يعمر با يكديگر هم قسم شدند تا دستور زباني كه از او آموخته بودند را گسترش دهند، ابوابش را تعيين كنند و مقاييس آن را انتزاع نمايند. اين دو چنان گسترده به اين كار دست زدند كه برخي راويان بنيانگذاري نحو عربي را به آنها نسبت داده اند.
درباره اين هشت تن اطلاعات مختصري در دسترس ماست كه در ادامه به معرفي كوتاه هفت نفر از ايشان - به غير از عطاء - مي پردازيم....
دوران تكوين زبان شناسي اسلامي
دوره دوم (صحابه پيامبر) انقلاب زبان شناسي علوي
ماجراي معروف مراوده امير مومنان با ابوالاسود دولي براي بنيانگذاري نحو عربي آن قدر كوچك انگاشته شده و به صورتي مقدس نقل شده است كه پس از گذشت 14 سده از آن، تاريخ نگاران غربي زبان شناسي آن را “افسانه” )legend( خوانده اند و برخي پژوهشگران عرب آن را برساخته شيعيان براي غلو درباره اميرالمومنين انگاشته اند، حال آنكه يك تحقيق تاريخي زبان شناسانه پيرامون نقلهاي موجود از اين واقعه نشان مي دهد كه دستاورد حضرت در زبان شناسي دستاوردي مستند به علم لدني مقام امامت نبوده تا به آن تقدس ببخشيم و تنها به عنوان يك شيعه از روي تيمن و تبرك به نقل آن بپردازيم. در مقابل، اين دستاورد يك زبان شناس سياستمدار بوده است كه به دنبال مطالعات انجام شده در زمينه تفسير و قرآئت قرآن توسط ديگر مفسران و قاريان صحابي تا آن زمان و بر اساس دركي واقع بينانه و آينده نگرانه از شرايط آن روز شهر بصره، دروازه ورود غيرعرب زبانان به مملكت اسلامي، صورت پذيرفته بود....
به ادامه مطلب رجوع نمایید.
نوشته: محمد راسخ مهند استاد یار دانشگاه بوعلی همدان
منبع: مجله بخارا شماره ۶۳
زبانشناسي شناختي يكي از مكاتب نوين زبانشناسي است. دبيرمقدم (1383، فصل اول) سه نگرش غالب در زبانشناسي امروز را نگرشهاي صورتگرا ، نقشگرا و شناختي ميداند. اگر بتوان اكثر نظريهها و مكاتب زبانشناسي را به جزيرهاي مانند كرد كه حوزه و مرز مشخصي دارند، زبانشناسي شناختي را بايد به مثابه مجمع الجزايري در نظر گرفت كه شامل چندين جزيره كوچك است. اين جزاير كوچك نظريات مختلفي هستند كه همگي به نوعي به هم مربوطاند.
زبانشناسي شناختي چارچوبي انعطافپذير است، اما نظريهاي واحد نيست. زبانشناسي شناختي را ميتوان به خانوادهاي تشبيه كرد كه اعضاي آن داراي ويژگيهاي مشتركي هستند، هرچند با همديگر تفاوتهايي نيز دارند. زبانشناسان شناختگرا، مانند همه زبانشناسان، زبان را به عنوان موضوع علم خود مطالعه ميكنند و سعي در توصيف نظام و نقش زبان دارند. آنها به بررسي رابطه ميان زبان انسان، ذهن او و تجارب اجتماعي و فيزيكي او ميپردازند. يكي از دلايل مهم آنها در مطالعه زبان از اين فرض ناشي ميشود كه زبان الگوهاي انديشه و ويژگيهاي ذهن انسان را منعكس ميكند (كرافت و كروز 2004). بنابراين مطالعه زبان از اين نگاه، مطالعه الگوهاي مفهومسازي است...
بخش هفتم
دوران تكوين زبان شناسي اسلامي (دوره دوم) (صحابه پيامبر)
علي بن ابي طالب(ع)سخن گفتن درباره زندگينامه عمومي اميرمومنان علي(ع) در اين مجال، به دليل قرار گرفتن در مركز ثقل اعتقادات كلامي شيعه از يك سو و نگارش آثار بسياري درباره ايشان از سوي ديگر و نيز قصد معرفي چهره ايشان به عنوان يك زبانشناس برجسته مسلمان از سوي سوم، بسيار مشكل است و از سوي چهارم نمي توان آهنگ سخن گفتن از يك زبانشناس را داشت و حداقل به نام و نسب و تاريخ زندگي اش نپرداخت. از اين رو در اين شماره به ارائه گزارشي درباره ايشان از زبان شارح بزرگ نهج البلاغه ابن ابي الحديد (1337، ج1، صص11-16) بسنده مي كنم تا زمينه را براي نماياندن چهره زبانشناختي ايشان در شماره بعدي آماده كرده باشم.
علي بن عبد مناف (ابي طالب) بن شيبه (عبدالمطلب) بن عمرو (هاشم) بن عبدمناف بن قصي، فرزند فاطمه بنت اسد بن عمرو (هاشم) بن عبدمناف بن قصي بود كه هنگام ولادت، مادرش او را به تبع نام پدرش (اسد)، “حيدره” ناميد لكن ابوطالب چندي بعد نامش را به “علي” تغيير داد. ابوطالب از دخترعمويش فاطمه صاحب چهار فرزند پسر به نامهاي طالب، عقيل، جعفر و علي شد كه هريك با ديگري ده سال فاصله سني داشتند و ابوطالب دومين آنها عقيل را بيش از ديگر پسرانش دوست مي داشت....
به ادامه مطلب رجوع کنید.
بخش پنجم
دوران تکوین زبانشناسی اسلامی
نويسنده: نصير شفيع پور مقدم
عبدالله بن مسعود بن غافل بن حبيب الهذلي مكني به ابوعبدالرحمن و متوفاي سال 32 يا 33 هجري قمري در مدينه از صحابه اي است كه همگي عالمان اهل سنت به اتفاق بر فضل و جلالت قدر او هم سخن اند ولي عالمان شيعه درباره وي اتفاق نظر ندارند و به قطعيت دست به تائيد يا رد وي نزده اند. از يك طرف برخي در يك بررسي رجالي در شيعه بودن او ترديد نموده و براي اثبات اين ترديد، از سويي روايت منقول از فضل بن شاذان توسط كشي (1348، 38) مبني بر “مخلط” بودن ابن مسعود و نيز فتاوي فقهي وي و تخطئه اش در برخي روايات و همچنين ترجيح قرائت ابي بن كعب بر قرائت ابن مسعود توسط امام صادق (ع) را مورد استناد قرار مي دهد و از ديگر سو روايات مذكور در خصال شيخ صدوق مبني بر اينكه او جزء دوازده نفري بوده كه خلافت ابوبكر را نپذيرفته و، به نقل از نبي (ص)، ائمه اثني عشر را خلفاي بعد از ايشان معرفي نموده را ضعيف شمرده و منافي با مخلط دانستن او نمي داند.
بخش چهارم
دوران تكوين زبان شناسي اسلامی
نوشته: نصیر شفیع پور مقدم
دوره دوم (صحابه پيامبر:) ابي بن كعب
ابي بن كعب بن قيس بن عبيد بن زيد بن معاويه بن عمرو بن مالك بن النجار مكني به ابوالمنذر و ملقب به انصاري يكي از اصحاب رسول الله و يكي از هفتاد مرد انصار بود كه در بيعت عقبه ثانيه شركت داشت و جنگ بدر، احد و خندق را نيز درك كرد. وي از طايفه بني الخزرج و پيش از اسلام عالمي يهودي بود كه پيامبر اسلام بين وي و سعيد بن زيد بن عمرو بن نفيل پيمان برادري و اخوت بست. شيخ طوسي در رجال خود (1381) او را يكي از دوازده نفري به شمار آورده كه خلافت ابوبكر را نپذيرفتند.
ابي از كاتبان وحي بود و يكي از مراجع قرائت كتاب خدا و، بنا بر روايتي از پيامبر اسلام، “عالم ترين افراد به قرائت كتاب الله” محسوب مي شد. از همين رو براي ابي بن كعب همزمان دو شان قاري و مفسر متصور است و چنانكه خواهيم ديد او از رهگذر علم القرائه داده هاي جديدي را به پيكره نخستين دوران تكوين زبان شناسي اسلامي مي افزايد...
به ادامه مطلب رجوع نمایید.
بخش سوم
دوران تكوين زبان شناسي اسلامي دوره دوم: صحابه پيامبر، تحليل گفتمان و واژه شناسي
نويسنده: نصير شفيع پور مقدم
پس از رسول خدا صحابه كبار ايشان عهده دار مسئوليت نشر معارف اسلامي شدند و اين مهم را بيش از همه از رهگذر تفسير قرآن به انجام رساندند. اما اين بار تفسير قرآن رنگ ديگري به خود گرفت و علاوه بر تفاوتي كه با تفسير پيامبر اكرم داشت با تفاسير متاخران نيز متفاوت بود.
تفاوت تفسير آنان با پيامبر خدا اين بود كه مستند تفسيرنبوي علم خود ايشان بود و گفتارهاي تفسيري رسول اكرم مجموعه اي به نام “سنت” را شكل مي داد كه بالذات داراي نقش مبين آيات الهي بود، حال آنكه صحابه علاوه بر تكيه بر احاديث ماثور از نبي از سه منبع ديگر نيز در تفسير آيات قرآن بهره مي گرفتند:
1. آيات ديگر قرآن كريم
2. اسباب نزول آيه مورد نظر
3. كلام العرب اعم از امثال سائره، اشعار جاهلي و گفتار اعراب
به ادامه مطلب مراجعه نمایید.
بخش دوم
دوران تكوين زبان شناسي اسلامي
نويسنده: نصير شفيع پور مقدم
منظور از اين دوران دوراني است كه تمامي عوامل، زمينه ها و نهادهايي كه در نهايت به شكل گيري اوليه دانش زبان شناسي در جهان اسلام، به نحوي كه مي توان به آن نام مستقلي جدا از ديگر دانشها اطلاق نمود، انجاميده اند در آن وجود داشته اند. اين دوران با دو رويكرد مورد بررسي قرار گرفته است: يكي رويكردي كه چشم به عوامل بيروني دارد و منشا دستيابي مسلمانان به چنين دانشي را در بيرون از زادگاهش مي جويد و ديگري رويكردي كه نيازي به جستن عاملي بيروني براي توجيه چگونگي تكوين اين دانش در دنياي اسلام نمي بيند و ساختار، فرايندها و گرايشهاي آموزشي و مطالعاتي دو قرن نخستين اسلام را براي موجوديت زبان شناسي اسلامي كافي مي داند.
رويكرد نخست را بر اين فرض مي توان مبتني دانست كه مسلمانان مي توانسته اند انديشيدن، پژوهيدن و يا نگاشتن در باره زبان شناسي را، با واسطه يا بي واسطه، از هر ملتي كه در آن دوران با آنها قرابتي داشته اند (همانند يونانيان، هنديان، روميان، ايرانيان يا غير آنها) آموخته باشند. اين فرض في نفسه مشكلي ندارد.....
به ادامه مطلب رجوع کنید.
دوران تكوين زبان شناسي اسلامي دوره دوم (صحابه پيامبر)
عبدالله بن عباس
عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب پسر عموي پيامبر اسلام(ص) سه سال پيش از هجرت در شعب ابي طالب زاده شد و در سال 68 هجري قمري در سن 71 سالگي، هنگامي كه امام محمد باقر(ع) 6 تا 7 سال داشتند، چشم از دنيا فروبست. مقام وي در تفسير به قدري بلند است كه هم مورد ستايش و دعاي پيامبر اكرم و هم مايه شگفتي امير مومنان قرار گرفته است. البته ابن عباس به دليل صغر سن در زمان حيات پيامبر نتوانسته بود چنان كه بايد مستقيما از ايشان كسب دانش بنمايد و از اين رو بخش عمده دانش تفسيري اش را از علي(ع) اخذ نمود و خود نيز پيوسته در تفسير، خويشتن را شاگرد آن حضرت مي دانست و براي تكميل هرچه بيشتر اين علم به تك تك صحابه مراجعه مي نمود.
بر اساس قاعده اي تخلف ناپذير كه ”هركه بامش بيش برفش بيشتر“، بام بلند دانش ابن عباس، كه به همين دليل او را ”حبرالامه“ مي خواندند، نيز از سنگيني برف حسادت و كينه ورزي كوته بامان جاهل در امان نماند و تصدي منصب ولايت بصره توسط وي را دست آويز جعل رواياتي براي قدح وي قرار دادند و داستان مضحك تاراج بيت المال بصره را برايش ساختند بادا كه از اين رهگذر بر علمش پرده بيافكنند. اين روايات و سستي و بي پايگي راوي و مروي آنها مورد نقد و رد مورخان و رجاليان قرار گرفته است.....
به ادامه مطلب رجوع نمایید.
از امروز هر دوشنبه مجموعه مقالاتی را درباره زبانشناسی اسلامی و نقش دانشمندان مسلمان در تکوین و پیشرفت این دانش در وبلاگ منتشر می کنم. دانستن تاریخچه زبانشناسی اسلامی برای ما دانشجویان این رشته به نظر ضروری میرسد و بنابراین مهم مطالب این بخش آماده و منتشر شده است. امیدوارم خوشتون بیاد و با نظرات خود در ارائه بهتر این مطالب ما را یاری نمایید.
بخش اول
نقش دانشمندان مسلمان در تکوین علم زبانشناسی
نوشته:نصیر شفیع پور مقدم
درآمد و مقدمه
توجه به نگارش زندگينامه و توصيف آراي زبان شناسان مسلمان به همان قرون نخستين شكل گيري سنت زبان شناسي اسلامي باز مي گردد؛ آن هنگام كه ابوالطيب لغوي خوزستاني (م.351) آن قدر از تفاوت شنيده ها از سوي متعصبان درباه برتري زبان شناسي بر زبان شناس ديگر و اينكه هر گروهي ادعاي پيش بودن زبان شاس مورد پيروي اش را ميكند و نيز از خلط جاهلانه يك زبان شناس با ديگري به ستوه آمد كه تصميم به تاليف كتاب مراتب النحويين گرفت و حدود هفتاد زبان شناس را معرفي نمود. اين تلاش پس از وي نيز به شكلهاي مختلف توسط فرزندان و پروردگان همين سنت ادامه يافت تا آنكه سيوطي (م.911) احساس كرد آنچه تا زمان وي به نگارش درآمده دردي را دوا نمي كند و در سال 868 هجري قمري اقدام به تاليف كتابي هفت جلدي در زمينه معرفي زبان شناسان پيش از خود نمود، ولي افسوس كه وي آخرين بازمانده نسل زبان شناسان مسلمان بود و در آستانه دوران افول اين سنت ديگر كسي رغبتي به اثري با اين حجم نشان نمي داد، بنابراين بغيه الوعاتش را به يك جلد كاهش داد و به شناساندن حدود دوهزار و دويست زبان شناس پرداخت.... به ادامه مطلب رجوع کنید.
در بخش اول این مقاله جامع به بررسی تاریخچه ساختگرایی از دید و قلم دکتر کوروش صفوی پرداخته شد.
امروز در ادامه مطلب به بررسی ساختگرایی و رابطه آن با نقد ادبی و فلسفه پرداخته میشود. دکتر صفوی با بررسی آرا و عقاید زبانشناسان بزرگ در این قسمت از مقاله سعی در توصیف ساختگرایی دارد. خواندن این مقاله برای دوستانی که "پایان نامه زبانشناسی" در مورد این مکتب دارند بسیار مفید خواهد بود.
قسمت اول این مقاله را از اینجا بخوانید.
در این مقاله که نوشته پیتر کاوس است و دکتر کوروش صفوی آنرا ترجمه نموده به تشریح مکتب ساختگرایی پرداخته میشود.
این مقاله در سایت باشگاه اندیشه منتشر شده بود و در آن به بسیاری از خصوصیات و مباحث مربوط به مکتب ساختگرایی پرداخته میشود.
به ادامه مطلب رجوع کرده و این مقاله جالب را بخوانید.
گردآوری و تنظیم: مهدی سعید بنادکی
در این پست سعی کردم تا مکاتب مختلف زبانشناسی از ابتدا تا اوایل قرن ۱۸ را مورد بررسی و مقایسه قرار دهم تا در یک نوشتار بتوانید آنها را باهم مقایسه و مطالعه نمایید.
برای مطالعه این بحث به ادامه مطلب بروید.
بسم الله...
کنکور آزاد را هم به امید خدا دادم و خیلی امید به قبولی دارم. بر خلاف سراسری که خیلی سخت بود کنکور آزاد با حال بود. چون حدس میزنم که قبول بشم از امروز اون چیزای جالبی را که در مورد زبانشناسی میبینم میذارم اینجا تا همه استفاده کنند. حالا باید تا شهریور ماه که نتیجه ها میاد صبر کنم.
صبر و صبر و صبر...
(عکس وبلاگ: لوگوی زبانشناسی)