دکتر محمد دبیرمقدم استاد دانشگاه علامه طباطبایی است. وی دکترای زبانشناسی نظری خود را در سال ۱۳۶۱ از دانشگاه ایلینوی آمریکا دریافت کرده است.
در مورد علم زبانشناسی و تاریخ این علم در دنیا و ایران توضیح دهید.
نظر شخصیام که در تعدادی از کتابهای غربی تاریخنگاران زبانشناسی هم مطرح شده، این است که زبانشناسی علمی شرقی است. نویسندهای غربی در دهه ۹۰ میلادی در کتابی به نام تاریخ جهانی زبانشناسی معتقد است که مسیری که زبانشناسی طی نموده به ترتیب چین، هندوستان، جهان اسلام با تاکید بر آثار ایرانی و سپس یونان با نظریههای افلاطون و ارسطو است.
در شرق ۴ قرن پیش از میلاد مسیح در هندوستان اوج یک سنت دستورنویسی مشاهده میشود. دستورنویسی به نام پانینی شرح بسیار مفصل و قاعدهمندی از متون مذهبی را به نگارش در آورده که به گفته محققان برجستهای چون پالکی پارسکی (استاد قبلی دانشگاه میت و در حال حاضر استنفورد آمریکا) این نوشته گونهای از زبانشناسی چامسکی است.
به اعتقاد تعداد دیگری از زبانشناسان فقط در دهه ۶۰ میلادی کارهایی به لحاظ عمق همطراز کتاب دستور پانینی نگاشته شده است.
مطلب دوم اینکه در یونان نیز ۴ قرن پیش از میلاد مسیح، به زبان از سوی افلاطون و ارسطو توجه شده است. فرق اساسی آن با پانینی این است که افلاطون و ارسطو فیلسوفانی هستند که به مباحث زبانی روی آوردهاند اما پانینی یک دستورنویس و یک زبانشناس محض است.
نقطه عطف دیگر در این مباحث بر جستهترین کتاب دستور زبان عربی، الکتاب است که مولف آن سیبویه ایرانی در قرن دوم هجری است. این کتاب که به زبانهای آلمانی و انگلیسی ترجمه شده و متاسفانه به فارسی ترجمه نشده است در نحو زبان عربی است. این کتاب نظریه بنیاد است و دستور زبان عربی را در چارچوب نظری مطرح میکند. برخی از مورخان زبانشناسی معتقدند این کتاب فقط با مقطع زبانشناس معروف دوسوسور سوییسی تبار در سال ۱۹۰۴ قابل مقایسه است. بنابر این ما نباید این آثار عظیم شرقی را کمارزش و کمقدر بدانیم.
(عکس وبلاگ: لوگوی زبانشناسی)