زبان شناسی همگانی

محمول بحثی در منطق و معناشناسی

محمول  اصطلاحی است که در منطق به کار می رود، و در معنا شناسی معادل آن Predicate وضع شده است و از نظر قدمت واژه بسیار قدیمی است. و پیشینه آن باز می گردد به اوایل قرون اسلامی که کتب فلاسفه یونانی در دوران مامون به عربی ترجمه می شد. و از جمله منطق ارسطویی نیز.

وقتی صحبت از محمول می کنیم  با دو اصطلاح انگلیسی روبرو می باشیم. یکی Predicator (محمول بالفعل) و دیگری Predicate (محمول بالقوه). محمول بالفعل آن عضو از جمله است که خود یک عبارت ارجاعی نباشد(مهم) و آنوقت بیشترین سهم را در معنای جمله دارا باشد. معمولاً افعال غیر ربطی در جمله محمول می باشند. به جمله های زیر توجه و سعی کنید محمول را از میان آن ها پیدا کنید:

علی حسن را زد. محمول بالفعل = زدن

علی به مدرسه رفت. محمول بالفعل = رفتن

"علی بیمار است. "    خوب در اینجا فعل" است" کاری را انجام نمی دهد و تنها یک عنصر نحوی است، که بین عناصر جمله ارتباط بر قرار کرده. با این حساب "است" نمی تواند هیچ نقش معنایی داشته باشد. علی هم که یک عبارت ارجاعی است. پس نمی تواند محمول واقع شود. می ماند صفت" بیمار" که محمول بالفعل ما می شود. پس علاوه بر فعل، صفت ها نیز می توانند محمول واقع شوند. حروف اضافه هم می توانند محمول واقع شوند. مثلاً در جمله آن کتاب بر روی میز کنار دیوار است. تنها حرف اضافه " برروی‌ِ" است که عبارت ارجاعی نیست، و می تواند محمول باشد. یا جملاتی مانند:

Ali is in London.

In که یک preposition است محمول واقع شده است.

عناصر اسم عام، فعل، صفت، قید، حرف اضافه می توانند محمول واقع بشوند. اما حروف ربط و حروف تعریف نمی توانند.    مهم:  عبارت ارجاعی هیچ گاه نمی تواند محمول واقع گردد.

خوب تا این جا دیدیم که محمول بالفعل یا Predicator چیست. حالا ببینیم که محمول بالقوه یا Predicate چیست. همچنان که از اسم آن پیداست،  محمول بالقوه هر عنصری است که بتوان آن را در جمله به عنوان یک محمول بالفعل به کار برد. مثلاً " معلم" می تواند یک محمول بالقوه یا Predicate باشد. اما "لئوناردو داوینچی" نمی تواند چون ذاتاً یک عبارت ارجاعی است. ممکن است معلم هم بتواند یک عبارت ارجاعی بشود، مثلاً در جمله " معلم علوم من 22 سال دارد" این قرار گیری در بافت زبانی خاص است که معلم را یک عبارت ارجاعی ساخته است، در حالی که در جمله " علی معلم است" معلم توانسته است محمول واقع گردد.

درجه محمول ها:

مانند نحو که صحبت از ظرفیت فعل بوده است،  محمول هم که در بسیاری از مواقع فعل است، دارای ظرفیتی می‌باشد، و تعداد موضوعی که به خود می گیرد، یا همان عبارات ارجاعی که به خود اختصاص می دهد، مشخص است. مثلاً محمول های صفتی  عمدتاً یک ظرفیتی می باشند. مثل: "مریم  زیبا است" آیا می توان عبارت ارجاعی دیگری هم به عنوان موضوع ِ محمول اضافه کرد.

توجه داشته باشید که محمول بالفعل یا predicator عنصری است در جمله که عبارت ارجاعی نیست، و همچنین فعل ربطی هم نیست، اما می تواند حرف اضافه باشد.